صورت شناخت و معرفت و ايمان فطرى در دلهاى مردم سپرده شده است . و شاهدى كه پيش از اين از سورهء اعراف آمده آشكار و مؤيّد اين معنى است . احتمال دارد كه معنى ايمان همان جنبهء عملى آن باشد كه در انفاق متجلّى و نمودار است . پس معنى آيه چنين مىشود : اگر براستى مؤمن‌ايد دعوت پيامبر را در مورد انفاق پاسخ گوييد . يكى ( از مفسّران ) گفته است : معنى اين آيه چنين است : اگر از كسانى هستيد كه اين شواهد براى آنان كافى است ، ايمان آوريد . [ 9 ] ديگر بار مىپرسيم : چرا انسان ايمان را نپذيرد و رد كند ؟ ايمانى كه خسارت و زيان نيست بلكه خود سودى است كلان ، زيرا بيگمان ايمان او را از تيرگيها به روشنايى مىآورد ، از ظلمات ظلم و ستم به نور / 30 عدالت ، و از ظلمات عقايدى سخيف كه خرد را از حقايق دور مىكند و در پرده نگاه مىدارد به نور عقيدهء درست آسانگيرى كه خرد را به شناخت حقايق بر مىانگيزد ، و از ظلمات عقده‌هايى روانى كه لذّت زندگى را مىگيرد ، به نور بيدارى و آگاهى . و اين همه به وسيلهء رسالت خداوند به انسان كامل مىشود . « هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلى عَبْدِهِ آياتٍ بَيِّناتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ - اوست كه بر بندهء خود آيات روشن را فرو مىفرستد تا شما را از تيرگيها به روشنايى در آورد . » قرآن نقشه‌اى شامل متكامل و درست از جوانب و ابعاد زندگى براى ما ترسيم مىكند و خرد و نفس را از انديشه‌هاى گمراه كننده و عقده‌ها و گرهها آزاد مىسازد . براستى قرآن نفس را از رشك و كين و بدگمانى و شك پاك مىكند ، و اينها تمام تيرگيها و ظلمات است ، و در برابر در آن سازش و عشق و خوش گمانى و همخويى را مىكارد و مىنشاند . چنان كه از مهمترين تيرگيهايى كه هدف رسالتهاى الهى بيرون آوردن انسان از آن است همان نظامهاى فاسدى است كه بر گردن مردم سوار و چيره شده امّت را از پيشرفت باز مىدارد ، و بر مردم است كه بدانند ايمان ريشه دارد و انفاق است كه آنان را به رهبريها و جنبشهاى مكتبى